مقاله

مصاحبه پژوهشی: افق روشن بازاریابی شبکه ای، به سوی اشتغال پایدار

عکس: بادران

       برخی از کارشناسان معتقدند بازاریابی شبکه ای به شرط پرداخت مالیات و نظارت کامل، به اقتصاد کمک می‌‌کند و احتمالا تا سال 2020 بیش از 50 درصد تجارت دنیا را از آن خود خواهد کرد.

قسمت اول: مصاحبه با مدیرعامل موفق یک شرکت بازاریابی
خانم مهندس شهره موسوی که یکی از مدیران موفق بازاریابی شبکه ‌ای است، به برخی نکات مهم در این حوزه اشاره می‌کنند:
ـ افزایش تولید و ایجاد اشتغال پایدار
در طول 7 سال گذشته که بازاریابی شبکه‌ای به صورت قانونی در ایران کار خود را شروع کرده، کمک بسیار زیادی به اشتغال شده به خصوص در بخش‌هایی که به تولید و عرضه کالای ایرانی توجه شده است. با توجه به گستردگی تعداد افراد مشغول، از همه قشرها، این حوزه می‌تواند اشتغال را، هم در بخش کارخانه‌های تولیدی و هم بازاریابی، بیمه کند،
ـ امنیت شغلی
اگر بازاریاب‌ها قوانین را بدانند و در مسیر سالم و درست قدم بردارند، مثل همه شغل‌ها امنیت وجود دارد. اما تخلف و حاشیه سازی در همه شغل‌ها امنیت را از بین می‌‌برد.
ـ‌ نظارت دولت بر این بخش
اگر بخواهیم صنف‌های مختلف را در نظر بگیریم، دولت یکی از دقیق ‌ترین نظارت‌ها را بر بازاریابی شبکه‌ای دارد. از صدور مجوز، صلاحیت ‌سنجی هیئت مدیره، حتی صورت جلسه‌هایی که برای سازمان ثبت شرکت‌ها باید انجام شود، باید از حوزه کمیته نظارت بر بازاریابی شبکه‌ای بگذرد و مهر شود و ثبت سازمان اسناد رسمی شود. کالایی که قرار است وارد سیستم شود، کلیه مجوزهای بهداشتی و پروانه بهداشتی آن چک می‌شود و نظارت بر استاندارد بودن خود کارخانه تولیدکننده، نیز انجام می‌‌شود، بحث قیمت‌ گذاری هم چک می‌شود و طی فرم‌هایی به کمیته نظارت بر بازاریابی شبکه ‌ای ارائه می‌شود. این موضوع در کمتر صنفی وجود دارد. علاوه بر آن گزارش‌های فصلی و... ارائه می‌‌شود و ارزش افزوده پرداخت می‌شود. در حوزه پرداخت مالیات هم یک نقطه قوت برای بخش اقتصاد دولت محسوب می‌شود و به شدت کنترل می‌‌گردد.
ـ ‌کوتاه شدن فاصله تولید تا مصرف
تولیدکننده‌ها ترجیح می‌دهند که کالا مستقیم و بدون واسطه به مصرف ‌کننده نهایی برسد و مدت زیاد در قفسه‌های فروشگاه نماند تا از بازخورد کیفیت آن سوی مصرف کننده، مطلع شوند و به تولید نامناسب محصول ادامه ندهد. در بازاریابی شبکه‌ای فاصله تولید تا مصرف نهایی محصول، بسیار کوتاه است و شرکت‌های بازاریابی از طریق سیستم‌های آنلاین و با فروشنده‌های خود در ارتباط است و خیلی راحت بازخورد محصول از طریق شرکت به تولیدکننده انتقال می‌‌یابد و اصلاح می‌شود و به سرعت بر روی خط تولید و پخش تاثیر می‌‌گذارد.
ـ‌ موانع موجود بر سر راه بازاریابی شبکه ‌ای
افراد مختلف بدون توجه به این نکته که این شرکت‌ها مجوزهای لازم را از سوی نهادهای دولتی و رسمی برای فعالیت دارند، تنها به دلیل آسیب از سیستم‌های هرمی، شروع به مقایسه این نوع فعالیت اقتصادی سالم با فعالیت‌های هرمی کرده و قضاوت‌های منفی می‌کنند. این افراد هم در بین مسئولین دولتی و هم در بین مردم عادی می‌‌باشند و بر این ادعا هستند که بازاریابی شبکه ‌ای همان سیستم هرمی سابق است و هرچه که با شبکه انسانی در ارتباط است، سیستم هرمی است. در صورتی که در بازاریابی شبکه‌ای، کالا به قیمت واقعی و رقابتی و کالاهای با کیفیت فروخته می‌شود و حق عضویت گرفته نمی‌شود. در این سیستم امکان بازپس ‌گیری کالا، خدمات پس از فروش و سیستم پاسخگو وجود دارد. شرکت‌ها پروانه کسب دارند و مدیرانش مشخص هستند و امید به تشکیل اتحادیه‌ ای در این زمینه نیز در آینده نزدیک دور از ذهن نمی‌باشد.
بازاریابی شبکه ‌ای می‌‌تواند منبع بزرگی برای کمک به اقتصاد مقاومتی و ایجاد باور مصرف کالای ایرانی در مصرف کننده ایرانی باشد.
ـ تاثیر بازاریابی شبکه‌ای بر تولید و اشتغال
متاسفانه تا حالا کسی به صورت حرفه‌ ای اقدام به جمع‌ آوری آمار ایجاد اشتغال در حوزه بازاریابی شبکه‌ای نکرده است اما شرکت‌های موفقی مانند بادران هستند که فقط نیروهای ثابت آنها به حدود 2000 نفر می‌‌رسد و  4 کارخانه فعال دارند که در هر یک حدود 80 نفر پرسنل کار می‌کنند که به اشتغال مستقیم آن اضافه می‌شود و چند صد هزار نفر توزیع کننده کالا وجود دارد و درآمد خود را تنها از این طریق کسب می‌کنند و تحول در زندگی آنها ایجاد شده است. تا 2 سال اول کار قانونی این شرکت‌ها هنوز مصرف‌ کنندگان ما را باور نمی‌کردند اما کم کم این اتفاق افتاد و در شرکت‌های موفق حدود چند صد  هزار شغل ایجاد شده است . این نوع بازار سعی در ایجاد ارتباط با آن سوی مرزها و صادرات کالا (از جمله کالاهای فرهنگی)‌ نیز دارد.
ـ یک بازاریاب موفق
  یکی از بازاریابان موفق در این زمینه که در شهر بندرعباس فعالیت می‌کند در مورد احساس امنیت شغلی هم چون شرکت ما برای 5 سال آینده مجوزش از وزارت صنعت و معدن تایید شده، حس امنیت شغلی داریم ما قراردادهای یک ساله می‌‌بندیم و در صورت نداشتن تخلف این قرارداد سالیان متوالی تمدید می‌شود و این موضوع مورد قبول همه بوده است.

قسمت دوم: بررسی قانونی و فقهی بازاریابی شبکه‌ای
سؤال: همانگونه که مستحضرید آیین نامه ای توسط وزارت صنایع، جهت فعالیت شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای تنظیم شده است، خواهشمند است نظر فقهی مقام معظم رهبری(مدظلّه العالی) را در مورد این آیین نامه و فعالیت طبق آن اعلام فرمایید.
جواب: چنانچه آیین نامه مزبور از نظر شورای محترم نگهبان مورد تأیید باشد، فعالیت اقتصادی بر طبق آن فی نفسه اشکال ندارد.
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری، 30/ 09/ 95

قسمت سوم: از نگاه بخش دولتی یعنی وزارت صنعت ، معدن و تجارت
در این قسمت از نگاه وزارت صنعت، معدن و تجارت به موضوع بازاریابی شبکه‌ای پرداخته شده و در همین راستا مصاحبه‌ ای با آقای علی امانت، قائم مقام مرکز اصناف وزرات صنعت، شده است که در ذیل می‌خوانیم:
ـ نقش این نوع بازارها در افزایش تولید و ایجاد اشتغال پایدار به چه میزانی است؟
در روش سنتی تجارت بیشتر تولیدکنندگان کالاهای خود را مستقیماً به مصرف کنندگان نمی‌‌فروشند بلکه بین تولیدکننده و مصرف کنندگان واسطه‌ها قرار دارند و وجود این واسطه‌ها از عوامل افزایش قیمت کالاها و محصولات است ولی در بازاریابی شبکه ای با حذف واسطه‌ها تولید کننده می‌تواند با مصرف کنندگان خود ارتباط مستقیم برقرار کند بنابراین در این شیوه تجارت هم برای فروشنده و هم خریدار صرف اقتصادی خواهد داشت چون از یک سو با خرید از محصولات شرکت کالا با تخفیف به دست خریدار می‌رسد و از طرفی فروش شرکت هم افزایش می‌یابد. براساس آمار، تمامی شرکت‌های موفق در این حوزه دارای سابقه تولید قابل ملاحظه‌ ای در گروه کالایی خود بوده‌ اند و از این روش فروش به عنوان ابزاری جهت در دست‌گیری سیستم پخش و ارتباط نزدیک‌تر با مصرف کنندگان بهره برده‌ اند.
در بازاریابی شبکه ای با توجه به تجمیع فرآیند‌های تولید، فروش و بازاریابی در یک شرکت، امکان ویژه‌ای را جهت برندسازی برای این شرکت‌ها، فراهم خواهد‌کرد و ضعف نام و نشان سازی (برند‌سازی) در کشور که همواره به عنوان یک نکته قابل تامل و کلیدی در ارتباط با تمایل و گرایش مردم به محصولات خارجی بوده است را برطرف خواهد نمود، در این راستا می‌توان با هدایت شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای موجود به سمت تولید از طریق اصلاح مقررات به تبع آن ایجاد اشتغال برای نیروی کار فعال داخلی، هم به تولیدی داخلی کمک کرد و هم آثار سوء بیکاری در جامعه را تقلیل داد.
شروع فعالیت با خرید محصولات روزمره در حد نیاز و در حد توان فروش به مشتری، محدود نبودن این فعالیت به مکان مشخص، در کنار عدم شمول تعهدات استخدامی برای دولت موجب جذب و اشتیاق بسیاری از افراد برای حضور در این فعالیت بصورت تمام وقت و یا پاره وقت شده است.
ـ نظارت دولت و وضعیت دریافت مالیات از این نوع شرکت‌ها به چه ترتیب است؟
علاوه بر نظارت‌های عمومی معمول بر شرکت‌های تجاری، مطابق ماده 15 آئین‌نامه اجرایی تبصره ماده 87 قانون نظام صنفی کمیته‌ای متشکل از دستگاه‌های ذی‌ربط اقتصادی و نهادهای انتظامی، امنیتی بصورت کشوری و استانی بر فعالیت‌های شرکت‌های مزبور نظارت می‌‌نمایند. در واقع نظارت بر این شرکت‌ها از زمان اخذ مجوز آغاز شده، به این ترتیب که صلاحیت فردی اعضای هیات مدیره و حتی مدیر عامل و مسولین شعب آنها مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در مرحله بعدی طرح سود دهی این شرکت‌ها توسط کمیته نظارت در قالب کارگروه تخصصی مورد بررسی قرار می‌گیرد. سپس ارزیابی نرم‌ افزار است، که باید با طرح سوددهی منطبق گردد. کلیه عملیات مالی این شرکت‌ها تحت نظارت خواهد بود و این نرم افزار از مرحله خرید کالا تا پرداخت‌ها و موجودی انبار کالا و... را مستند‌سازی می‌کند. در چرخه توزیع کالا نیز نظارت اولیه به این صورت انجام می‌پذیرد که این شرکت‌ها قبل از بارگذاری کالا بر روی سایت خود طبق مقررات موظف شده اند مشخصات و مجوزهای محصولات و محل تامین آن را به دبیرخانه این کمیته در مرکز امور اصناف و بازرگانان ایران اعلام نمایند. در ضمن بر محتوای آموزش‌های ارائه شده این شرکت‌ها نیز نظارت می‌شود تا انحرافی در زمینه آموزش افراد جدیدالورود صورت نگیرد.
مالیات این شرکت‌ها نیز، مطابق با سایر اشخاص حقوقی خصوصی براساس قوانین موضوعه است و به شرط پرداخت مالیات قطعی موضوع ماده 186 قانون مالیات‌های مستقیم، پروانه کسب بازاریابی شبکه ‌ای صادر و یا تمدید می‌شود.
ـ قوانین حاکم بر این نوع بازاریابی بر چه اساسی تعیین شده است؟
در کشورهای دیگر نظیر چین ، امریکا، مالزی ...علاوه بر ممنوعیت فعالیت هرمی، قوانین مشخصی برای بازاریابی شبکه ای تحت عناوینی نظیر "فروش درب به درب" یا فروش مستقیم وضع شده است. به موجب قوانین حوزه بازاریابی شبکه‌ای در کشور‌های اروپایی وظیفه ساماندهی فعالیت‌های بازاریابی شبکه ‌ای تحت عناوین برنامه‌های خود انتظام به اتحادیه‌ها و تشکل‌هایی غیر‌دولتی به نام اتحادیه‌های فروش مستقیم واگذار شده است.
در کشور ما نیز بعد از گذشت چندین سال از فعالیت شرکت‌های هرمی، خلاء عدم وجود فعالیت‌های شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای و همچنین مقررات مدون در این زمینه کاملا محسوس بود. از این رو به ‌دلیل ضرورت ساماندهی شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای، مطالعات تطبیقی بر روی قوانین مرتبط در 5 کشور دیگر صورت گرفت و با استفاده از تجارب کشورهای دیگر در سال 1388 با مشارکت نمایندگان دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی و انتظامی و وزارت بازرگانی وقت، دستورالعمل نحوه صدور مجوز و نظارت بر فعالیت بازاریابی شبکه‌ای شامل یازده ماده و نه تبصره تهیه و ابلاغ گردید. بعد از اجرای این دستورالعمل کمبودهایی در مقررات مذکور مشاهده شد،که همین موضوع باعث بازبینی این دستورالعمل گردید. این بازبینی، بر اساس شرایط کشور و تجربه ناشی از نظارت بر شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای صورت پذیرفت. نتیجه اینکه،در سال 1391 دستورالعمل جدیدی تحت عنوان "دستورالعمل نحوه تاسیس فعالیت و نظارت بر بازاریابی شبکه ای" تهیه و ابلاغ شد. بعد از اصلاح قانون نظام صنفی مصوب 1392 مقررات مورد اشاره در چارچوب قانون نظام صنفی مورد بازنگری قرار گرفت و با توجه به اینکه مبادلات این شرکت‌ها در قالب فروشگاه مجازی بوده، از ظرفیت قانونی ماده 87 قانون نظام صنفی استفاده شده و فعالیت بازاریابی شبکه‌ای در قالب آیین ‌نامه مذکور ساماندهی گردید. البته در راستای جلوگیری از شبهه و برخی ایرادات از حیث تطبیق با قوانین و مقررات جاری ضمن اصلاح آیین نامه فعلی برای قانون‌مند نمودن چرخه داد و ستد، در این شرکت‌ها و پاسخگویی مناسب به افکار عمومی به دنبال ارائه لایحه قانونی به مجلس شورای اسلامی نیز هستیم.

ـ آیا آمار مشخصی از تعداد این نوع شرکت‌ها و اشتغال ایجاد شده از سوی آنها موجود است؟
پیش از صدور مجوز بازاریابی شبکه‌ای، تعداد 100 دسیسه هرمی داخلی و خارجی به مدت 10 سال در کشور فعالیت داشتند، که نتیجه این فعالیت آسیب‌های اقتصادی، اجتماعی و امنیتی بوده است که با ساماندهی فعالیت شرکت‌های بازاریابی شبکه‌ای از گسترش فعالیت این دسیسه‌ها جلوگیری شده است. در حال حاضر تعداد 21 شرکت از تاریخ ششم شهریور ماه 1390 ذیل آیین ‌نامه اجرایی ماده 87  قانون نظام صنفی، موفق به اخذ پروانه کسب شده‌اند. گفتنی است بدون در نظر گرفتن آمار شاغلین در بخش تامین محصولات موجود در چرخه بازاریابی شبکه‌ای و پرسنل اداری در این شرکت‌ها حدود 326.923 نفر در شرکت‌های مذکور بصورت مستقیم جهت انجام بازاریابی و فروش محصولات مشغول به فعالیت هستند. از این تعداد 65.6 درصد مرد و 34.4 درصد زن هستند. در حال حاضر، تعداد 10رسته کالایی، در این شرکت‌ها عرضه می‌شود، که از این تعداد 36 درصد محصولات وارداتی و 64 درصد محصولات داخلی هستند. در حال حاضر سهم فروش سه گروه کالایی اول یعنی محصولات آرایشی و بهداشتی، مواد غذایی و پوشاک به ترتیب برابر با 63.25 ، 31.04 و 1.37 درصد است.

برخی چالش‌ها
- مرز باریک و ظریف بازاریابی شبکه‌ای با شرکت‌های هرمی
- معظلی که در بحث اجرایی وجود دارد:‌ مثلاً عرضه برخی محصولات لوکس یا تبلیغات خلاف واقع
- عرضه محصولات خارجی و بعضا غیراستاندارد و بحث قیمت محصولات
کلام آخر
برخی از کارشناسان معتقدند این نوع بازاریابی به شرط پرداخت مالیات و نظارت کامل، به اقتصاد کمک می‌‌کند و احتمالا تا سال 2020 بیش از 50 درصد تجارت دنیا را از آن خود خواهد کرد.

0 اظهار نظر

لطفاً برای ارسال نظر وارد شوید.